pme.org.pl

Paru Modelarzy Eksperymentalnych

Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hurricane Mk.IIb Trop, 274 Sqn, Gazala, Libia, Sgt James „Hamish” Dodds (Arma Hobby 1/48)

Dwa lata temu robiłem Hurricane Mk.IIc z Afryki Północnej w malowaniu Alberta Houle z 213 dywizjonu RAF. Ale tamten samolot miał raczej kamuflaż tropikalny, a nie pustynny. Tak więc klasycznego pustynnego Hurricana dalej mi brakowało na półce. Nie mogłem sobie więc odmówić zrobienia Hurricana Mk.IIb Trop z 274 dywizjonu RAF, na którym Sgt. “Hamish” Dodds, jeden z czołowych hurricanowych asów w Afryce odniósł jedno zwycięstwo prawdopodobne i dwa pewne. Nietypowe w tym malowaniu było to, że miał namalowane litery kodowe dywizjonu “NH”, ale nie miał litery indywidualnej. Może dlatego, że był to osobisty samolot dowódcy całego 238 skrzydła i asa W/Cdr Dudleya Honora?

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

„Hamish” Dodds, czarna owca dywizjonu 274

Niewielu asów miało w młodości zamiłowanie do poezji i muzyki poważnej. Już to czyniło Szkota Jamesa “Hamisha” Doddsa kimś nietypowym. A im dalej, tym bardziej tajemniczo i kontrowersyjnie. Dodds był jednym z trzech najskuteczniejszych asów na Hurricanach walczących w Afryce. Wszystkie jego sukcesy miały miejsce od końca 1941 roku do lata 1942 roku, a w zasadzie od przerwania pierwszego oblężenia Tobruku do jego drugiego oblężenia. Nie przyniosło mu to ani sławy, ani odznaczeń, ani awansów. Po tym okresie sukcesów Doddsa przesunięto do drugoliniowych jednostek na zapleczu frontu. Dlaczego? Próba znalezienia odpowiedzi znajduje się w artykule poniżej. Na tym jego wyczyny się bynajmniej nie zakończyły. Niedoceniany podczas drugiej wojny światowej, “Hamish” Dodds stał się bohaterem walk z rebelią Mau Mau w Kenii, a potem bohaterem ewakuacji cywilów z ogarniętego chaosem Kongo.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hurricane Mk.IIb, 302 Sqn, Church Stanton, Anglia, P/O Kazimierz Sporny (Arma Hobby 1/48)

Hurricane Mk.II w kamuflażu Day Fighter ma coś w sobie z dinozaura. Coś z dawno minionej świetności. Ale wygląda pięknie. Model Hurricana Z3675, WX-B reprezentuje łabędzi śpiew Hurricanów w polskich dywizjonach myśliwskich. 4 września 1941, podczas operacji Gudgeon 6, Kazimierz Sporny zaatakował nad Cherbourgiem Messerschmitta Bf 109F, którego zgłosił potem jako zestrzelonego prawdopodobnie. Parę minut później S/Ldr Stefan Witorzeńć na Hurricanie WX-A zestrzelił na pewno Bf 109F pilotowanego przez Günthera Irmlera z JG 2. Była to ostatnia zwycięska walka Polaków na Hurricanach, ostatnie zwycięstwo Witorzeńcia i pierwszy sukces zaliczony Spornemu.
Z3675 to mój pierwszy model Hurricana Mk.IIb z Arma Hobby. Już Mk.IIc Army uznawałem za doskonały model, a jednak w Mk.IIb zdołała jeszcze coś poprawić. Faktura powierzchni jest w nim delikatniejsza, to jest i ładniejsze w odbiorze, i łatwiejsze do maskowania i brudzenia.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Kazek Sporny i Gudgeon 6

Kazimierz „Kazek” Sporny zaczął karierę lotniczą z rozmachem: najpierw dał się wyrzucić ze szkoły podchorążych po awanturze z oficerem, a dopiero potem zabrał się za zostawanie asem myśliwskim, bo najwyraźniej standardowa kolejność była zbyt nudna.
W kampanii wrześniowej i w kampanii francuskiej nie wziął czynnego udziału, choć zgłaszał się do służby i tu, i tu. Dopiero w Wielkiej Brytanii dane mu było zostać pilotem myśliwskim, choć początki były niełatwe. Sam Mieczysław Müller pozbył się go z dywizjonu 302 uważając, że ma jeszcze zbyt mało umiejętności. Po powrocie do poznaniaków wykazał się jednak dwukrotnie w 1941 roku i w 1943 uznano go za wystarczająco dobrego, aby zakwalifikować go do elitarnego Polish Fighting Team, który miał uczyć się działań nad wojskami walczącymi na ziemi. W Cyrku Skalskiego zestrzelił trzy samoloty, potem jeszcze jednego na Mustangach nad Normandią. Z niechcianego brzydkiego kaczątka stał się jednym z polskich asów myśliwskich.
Był rosłym, dowcipnym awanturnikiem, który miał problemy z zachowaniem dyscypliny. Jednak dosłużył się i polskiego Virtuti Militari, i brytyjskiego Distinguished Flying Cross. Choć przeżył wojnę, zmarł niedługo po niej na nieuleczalną chorobę. Zapraszam do przeczytania artykułu, który opisuje “polskie drogi” naszego pilota.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hurricane Mk.IIc, 257 Sqn, Coltishall, Anglia, Roland Robert Stanford Tuck (Arma Hobby 1/48)

Czy modelarz gustujący w robieniu modeli samolotów asów może nie skleić Hurricana Roberta Stanforda Tucka? Nie, nie może. Jedynym dopuszczalnym pytaniem jest to, czy robić jego Hurricana Mk.I DT-A, czy Hurricana Mk.IIc FM-A. A Arma Hobby podstępnie oferuje w skali 1/48 obie te opcje. Po krótkim dumaniu wybrałem opcję z długim nosem i z działkami. Nie zrobiłem jednak Hurricana Z3152 z kalkomanii Army, tylko jego późniejszy Z3088, który został nieźle obfotografowany podczas wizyty w 257 dywizjonie gubernatora Birmy.
W modelu wykorzystałem oczywiście części drukowane w 3D, sprzedawane przez Arma Hobby jako modele cyfrowe. Dodałem też dużo nowych elementów do druku, które wzbogaciły archiwum części 3D opracowanych podczas prac nad modelami Hurricanów Karela Kuttlewaschera i Alberta Houle.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Matador przestworzy Robert Standford Tuck

Robert Stanford Tuck od młodości konsekwentnie udowadniał, że spokojne życie zdecydowanie nie znajduje się na jego liście zainteresowań: szkołę rzucił, marynarkę porzucił po dwóch miesiącach, a kolejne cywilne posady przegrywały z jego alergią na nudę. W RAF-ie początkowo latał tak, że instruktorzy mogli się zastanawiać, czy na pewno dobrze przeczytali jego podanie, ale po pierwszym samodzielnym locie nagle okazało się, że facet jednak wie, którą stroną samolot powinien lecieć do przodu.
Podczas Dunkierki i Bitwy o Anglię wyrósł na jednego z najskuteczniejszych brytyjskich asów, przy okazji regularnie testując wytrzymałość samolotów, własnego organizmu i cierpliwość przełożonych.
Kiedy dostał pod komendę rozsypujący się 257 „Burma Squadron”, postawił go na nogi metodami, przy których współczesny dział HR najpewniej poprosiłby o natychmiastowe spotkanie bez kawy i ciastek. W 1942 roku został zestrzelony nad Francją i trafił do niewoli, więc Niemcom w końcu udało się osiągnąć coś, czego wcześniej często nie potrafili: sprawić, żeby Tuck przestał latać.
Po wojnie wrócił do RAF, zaprzyjaźnił się nawet z dawnymi niemieckimi asami, ale potem uznał, że biurokracja jest jednak groźniejsza od Luftwaffe i odszedł do cywila.
Na koniec człowiek z około 30 zwycięstwami powietrznymi został hodowcą pieczarek, co trudno przebić jako zmianę kariery: zestrzeliwanie Messerschmittów zastąpił pilnowaniem, żeby grzyby rosły prosto.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vb, 452 Sqn, Kenley, Anglia, Brendan „Paddy” Finucane (Eduard 1/48)

To ostatni z “szczęśliwej siódemki” Spitfirów Mk.V z Eduarda w 1/48, które zacząłem w 2022 roku. Od początku wiedziałem, że serię zwieńczy słynny Spitfire słynnego asa, Irlandczyka “Paddiego” Finucana, czyli Spitfire Mk.Vb AB852 “UD-W” z zieloną koniczynką. Samolot ten wyglądał dziwnie na tle ponad sześciu tysięcy innych Spitfirów Mk.V. Jako jeden z pierwszych Spitfirów Mk.V produkcji Castle Bromwich odziedziczył niektóre elementy jak kołpak śmigła, czy rury wydechowe z wcześniejszych Spitfirów Mk.II produkowanych przez tę fabrykę. Jako samolot, który trafił do służby w dywizjonie 452 zaraz przed rozkazem zmiany kamuflażu z zielono brązowego na zielono szary otrzymał nietypowe malowanie w którym szary był ciemniejszy od zielonego. Wbrew pozorom nie było to w sierpniu 1941 jakimś wyjątkiem. Kilka przesłanek wyjaśniających możliwe powody dlaczego tak się stało jest wymienionych w tym artykule. Wreszcie przy okazji robienia tego Spitfira zaprojektowałem kolejne elementy do druku 3D, które uzupełniają możliwości zrobienia serii Spitfirów Mk.V nie ujętych jak dotąd w wydaniach Eduarda. Mówię głównie o kołpaku Rotol Universal Spinner, przejściowych rurach wydechowych z trójkątnymi wylotami, czy podwoziu stosowanym w Spitfirach Mk.II i Mk.V produkcji Castle Bromwich. Modele STL tych elementów są jak zwykle do ściągnięcia, a link do plików znajdziecie w tym artykule.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

„Paddy” Finucane – irlandzka gwiazda w RAF

Brendan Éamon Fergus Finucane był i niezwykle barwną, i kontrowersyjną postacią. Był uznany za najskuteczniejszego pilota RAF w ofensywie powietrznej nad Kanałem przed inwazją w Normandii. Oficjalnie zaliczono mu w tych misjach 27 pewnych zwycięstw (24 indywidualne i 6 zespołowych). Dodając jego wcześniejsze dwa zestrzelenia na jego koncie było 29 zwycięstw pewnych (26 indywidualnych i 6 zespołowych) oraz 8 zwycięstw prawdopodobnych i 8 uszkodzeń. Ten wynik uczynił go zarazem najskuteczniejszym irlandzkim asem drugiej wojny światowej.
Finucane miał niezwykle ujmującą osobowość i charyzmę. Miał ducha walki i motywował swoich podopiecznych podnosząc ich morale. Przypominał tych uwielbianych asów przestworzy z czasów Wielkiej Wojny 1914-1918.
Co w nim więc było kontrowersyjnego? Popełniał sporo błędów rzucając się na wrogów dla zaliczenia kolejnego zwycięstwa. Jako dowódca eskadry, a potem dywizjonu podejmował ryzykowne decyzje i często nie upewnił się, czy jemu samemu i podopiecznym nie grozi niebezpieczeństwo z innej strony. Forował grupę swoich przyjaciół w dywizjonie i jak się wydaje wymyślał potwierdzenia wielu zwycięstw swoich i swoich pilotów. W końcu zginął w sposób, przed jakim przestrzegał swoich pilotów, próbując wodować uszkodzonym Spitfire w wodach Kanału.
Co by teraz o nim nie mówić, to nie był szary i nijaki automat do zestrzeliwania. Finucane to przykład emanującej energią postaci, która pełna była i czerni, i bieli. Tak czy inaczej Brendan Finucane pozostanie legendą swoich czasów.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vb, 92 Sqn, Biggin Hill, Anglia, Adolf Pietrasiak (Eduard 1/48)

Mój szósty model Spitfire Mk.Vb z Eduarda w 1/48. Tym razem to najwcześniejsza seria produkcyjna Mk.Vb, która powstała jako wynik konwersji Spitfira Mk.Ib dokonanej w tym przypadku w kwietniu 1941 roku. To pozwoliło mi na wykorzystanie ramki “L” z modelu Eduarda Spitfire Mk.Vb early. Tym razem jako oznakowanie modelu wybrałem malowanie samolotu R7195 z dywizjonu 92, na którym Adolf Pietrasiak odniósł swoje trzecie indywidualne zwycięstwo powietrzne. Jest w tym samolocie kilka niewiadomych, jak ciemniejszy kolor kołpaka śmigła i pasa wokół tylnej części kadłuba, czy kolor napisu “East India Squadron”. Żeby mieć na półce model drugiego obok Brzeskiego najskuteczniejszego polskiego asa na Spitfirach Mk.V, musiałem jednak coś założyć.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Dwa lipcowe tygodnie plutonowego Pietrasiaka

Adolf Pietrasiak jest jednym z mniej znanych asów Polskich Sił Powietrznych, a razem ze Stanisławem Brzeskim dzierży on palmę pierwszeństwa w uzyskaniu największej ilości zwycięstw powietrznych odniesionych przez Polaków na Spitfirach Mk.V. I on, i Brzeski zestrzelili po 6,5 samolotów na tym wariancie Spitfira. Co ciekawe, wszystkie te zwycięstwa Pierasiak odniósł w dwa lipcowe tygodnie 1941 latając na stażu w 92 dywizjonie myśliwskim. Potem dodał do tego jedno zwycięstwo odniesione na Spitfire Mk.II w dywizjonie 308. Choć walczył w 122 eskadrze w Wojnie Obronnej, w Kluczu Kosińskiego we Francji i w dywizjonach 92, 317 i 308 w Wielkiej Brytanii, to nie ma o nim za dużo wzmianek we wspomnieniach innych znanych lotników. Niestety Adolf Pietrasiak nie przeżył wojny i nie pozostawił po sobie wspomnień. Artykuł ten jest próbą zebrania w całość wyrywkowych informacji pochodzących głównie z ksiąg operacyjnych dywizjonów i raportów bojowych naszego bohatera.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vb, 317 Sqn, Exeter, Anglia, Stanisław Brzeski (Eduard 1/48)

Stanisław Brzeski był najskuteczniejszym asem 317 dywizjonu, który w walcząc z “Wilniukami” zestrzelił 5 samolotów indywidualnie i dwa zespołowo. Z drugiej strony Brzeski i Adolf Pietrasiak mieli ex aequo największą spośród polskich pilotów ilość zwycięstw odniesionych na Spitfire w wersji Mk.V. Obaj na tym wariancie zaliczyli po 6.5 zestrzeleń. Jakiegoż innego Spitfira mógłbym wziąć na tapet, jak nie osobistego Spitfira Mk.Vb Stanisława Brzeskiego z 317 dywizjonu? To jest zarazem mój piąty sklejony model Spitfire Mk.Vb Eduarda w 1/48. Powinienem mieć już w tym wprawę, prawda? A i tak udało mi się coś w nim schrzanić i potem ratować sytuację.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Stanisław Brzeski, najskuteczniejszy as „Wilniuków’

Osiem i pół zwycięstw na liście Bajana pozycjonuje Brzeskiego pośrodku peletonu polskich asów myśliwskich. Była to jednak postać wyjątkowo interesująca, szczególnie dla pasjonatów lubujących się w znajdowaniu pilotów, którzy bili jakieś rekordy, czy też byli pod jakimś względem “naj”. Po pierwsze, gdyby policzyć wszystkie zestrzelenia Brzeskiego, to jego konto byłoby dwucyfrowe. W wojnie obronnej 1939 zaliczył bowiem jeden balon obserwacyjny zestrzelony indywidualnie i jeden zespołowy, czego komisja Bajana nie uwzględniła. W dodatku 9 września 1939 zgłosił zestrzelenie He 111, które tak jak i inne zgłoszenia pilotów 152 eskadry z tego dnia zostało zupełnie zignorowane przez komisję Bajana. Mało chlubnym zwycięstwem było zaś zespołowe omyłkowe zestrzelenie już nad Wielką Brytanią Liberatora BOAC.
Co jest jednak oficjalnie Brzeskiemu przyznane, to że z wynikiem 6 zwycięstw był najskuteczniejszym asem dywizjonu 317, czyli “Wilniuków”. Drugi nieoczywisty rekord, to że Brzeski ex aequo z Adolfem Pietrasiakiem byli najskuteczniejszymi Polakami na Spitfirach Mk.V. Obaj mieli po 6.5 zwycięstw na tym konkretnie wariancie Spitfira.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hawker Hurricane Mk.IIc, 213 Sqn RAF, LG125, Albert Houle (Arma Hobby 1/48)

Kiedy zacząłem wybierać malowanie dla drugiego Hurricane Mk.IIc z Army wiedziałem, że tym razem musi to być koniecznie Mk.IIc Trop z Afryki. Pierwotnie moją uwagę zwrócił Hurricane BE643 “AK-U” z 213 dywizjonu z obrony powietrznej Aleksandrii, na którym według książki z serii Ospreya Aircraft of the Aces latał kanadyjski as Albert Houle. Krok po kroku doszedłem jednak do tego, że Houle leciał na nim tylko trzy razy. Za to inny, doskonale znany ze zdjęć Hurricane HL887 “AK-W” był osobistym samolotem tego pilota, na którym latał w bitwie pod El Alamein i brał udział w Operacji “Czekolada”. I już mnie to złapało jak haczyk karasia. Zaraz potem zacząłem nabierać przekonania, że samolot ten nie nosił kamuflażu pustynnego, a tropikalny, o którym czytałem w artykule Paula Lucasa parę miesięcy wcześniej. I na koniec okazało się, że Hurricany w 213 dywizjonie miały usunięte zewnętrzne działka Hispano, co czyniło go jeszcze ciekawszego z modelarskiego punktu widzenia. Wiedziałem już, że nie ma odwrotu i mój drugi Hurricane musi nosić oznakowanie HL887.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Albert Houle i Operacja „Czekolada”

Kanada może poszczycić się wielką ilością znakomitych pilotów, którzy wywalczyli sobie miano asów powietrznych. Jednym z nich był Albert Ulrich Houle. Pod kątem odniesionych zwycięstw nie należał do ścisłej czołówki i zakończył wojnę z 12 zestrzeleniami indywidualnymi i jednym zespołowym. Jednak jego kariera była bardzo ciekawa i czasami obfitowała w egzotyczne wątki. Houle bronił nieba nad Cyprem, odganiał rozpoznawcze samoloty znad portu w Aleksandrii, wziął udział w decydującej bitwie pod El Alamein, gdzie w perfidnej zasadzce zestrzelił dowódcę III/StG 3 i kawalera Krzyża Rycerskiego Kurta Waltera. Był jednym z uczestników Operacji „Czekolada”, która aż prosi się o sensacyjną ekranizację. Wspierał lądowanie na Sycylii i lądowanie pod Anzio – Nettuno. Był najskuteczniejszym kanadyjskim pilotem w kampanii włoskiej. Walczył na Hurricanach i Spitfirach. To ta oficjalna strona. Prywatnie był zamiłowanym bokserem, niesfornym podwładnym, który dwa razy wylądował karnie w jednostce remontowej jako oblatywacz naprawianych samolotów. Raz polował na gazele pędząc Jeepem po wertepach, kiedy indziej wyleciał w powietrze na minie. Dwa razu dał się zaskoczyć wrogiemu myśliwcowi zbierając serie od tyłu. O dziwo jego burzliwa kariera miała jednak happy end.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hawker Hurricane Mk.IIc, 1 Squadron RAF, Tangmere, Karel Kuttelwascher (Arma Hobby 1/48)

Po zrobieniu serii Spitfirów miałem wielką ochotę na model Hurricana. Mam nawet w szafie parę starych Hasegaw w 1/48, ale uprałem się, że poczekam na z dawna zapowiadanego Hurricana Mk.IIc z Arma Hobby w 1/48. I warto było czekać. Model jest doskonały. Ma bardzo poprawne kształty, a jego faktura powierzchni obrosła już w internecie legendą. Wiedziałem też, że pierwszy Hurricane z Army powstanie u mnie w malowaniu Karela Kuttelwaschera. Nocne malowanie stanowiło oczywiście pewne wyzwanie, ale sama historia Kuttelwaschera i jego dokonania defiinitywnie zachęcało do podjęcia rękawicy. W modelu zastosowałem jak zwykle trochę części z druku 3D, ale to nie żaden oblig, bo plastikowe części są wystarczająco ładne. Poza kalkomaniami z oznaczeniami zwycięstw nie wykorzystałem jednak zestawowych kalkomanii z oznaczeniami BE581 JX-E, bo chciałem zachować taki sam spójny kolor czerwony we wszystkich miejscach i doszedłem do wniosku (choć mogę się mylić), że litery JX-E miały nietypowy kształt.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Nocny jastrząb Karel Kuttelwascher

Karel Kuttelwascher, czyli legendarny „czeski nocny jastrząb” to dość wyjątkowy pilot. Zakończył wojnę jako najskuteczniejszy czechosłowacki as w historii z 18 zwycięstwami indywidualnymi i 2 zespołowymi. Tak jak Josef František nigdy nie walczył w czechosłowackiej jednostce, choć przez pewien czas w jego jednostce było więcej Czechosłowaków, niż rodowitych pilotów. Pierwsze zespołowe zwycięstwa uzyskał w Groupe de Chasse III/3, a 18 indywidualnych w 1 dywizjonie RAF walczącym na Hurricanach. Okazał się być doskonałym „intruderem”, czyli pilotem polującym w nocy na niemieckie samoloty lądujące po nalotach na Anglię i startujących do kolejnych misji. Zestrzelił w nocy w pojedynkę więcej niemieckich bombowców, niż wszyscy pozostali piloci 1 dywizjonu razem wzięci. Dokonał tego w krótkim okresie trzech miesięcy, kiedy dywizjon ten wykonywał misje “intruderskie” nad północną Francją, Belgią i Holandią Co było tajemnicą jego sukcesu? Inteligencja połączona z intuicją. „Kut”, jak go nazywali koledzy, po prostu wiedział gdzie polecieć, żeby zastać wrogie bombowce ze spuszczonymi majtkami. Nazwanie Kuttelwaschera inteligentnym, to nie taka pusta metafora. Jak wspominali jego koledzy, pod względem inteligencji wyraźnie się wyróżniał. Cechowało go też typowo czeskie ironiczne poczucie humoru.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Mitsubishi A6M2-N „Rufe”, 934 Kokutai, Taberfane, Toshiharo Ikeda(?) (Eduard 1/48)

To, że zrobiłem model A6M2-N “Rufe” jest ewidentnym dowodem, że czasami podaż kształtuje popyt. Nigdy nie miałem w planach robienia tego wodnosamolotu, dopóki Eduard nie ogłosił go w planach wydawniczych. A jak tylko zobaczyłem pierwsze rendery “Rufe”, wiedziałem że muszę go mieć i wręcz się nie mogłem na niego doczekać. Od razu też zacząłem gromadzić materiały o działaniach japońskich wodnopłatów. Okazały się one prawie tak ciekawe, jak przygody Indiany Jonesa. Kiedy na konkursie w Moson odebraliśmy z Witkiem Kozakiewiczem zamówione na spółkę pudło z Dual Packiem “Rufe” zaczęło się zastanawianie z której jednostki, z którego frontu zrobić model. Do finalnego etapu dostały się Toko/5/802 Kôkûtaï z Aleutów i 934 Kôkûtaï z Morza Arafura. I w końcu wygrał ten drugi. Może dlatego, że była to najskuteczniejsza jednostka walcząca na A6M2-N? Może dlatego, że już się z nią “spotkałem” czytając o walkach australijskich Spitfirów? A może dlatego, że samolot nr 34-116 ma oznakowanie mogące sugerować, że to osobista maszyna dowódcy myśliwskiej eskadry w tej grupie i przez to jest jakby mniej anonimowy. Ostatecznego wyboru ani przez chwilę nie żałowałem. Zielony A6M2-N z późniejszych serii produkcyjnych jest po prostu diablo atrakcyjny. A sam model Eduarda sklejało się doskonale. Jedynym trudnym rejonem w modelach Zer Eduardów jest filigranowe podwozie. A tu siłą rzeczy ten problem nie występuje.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

„Latający rybacy” z Taberfane

Wodnosamoloty Mitsubishi A6M2-N Ni-shiki Suisen, nazwane w kodzie Aliantów “Rufe” walczyły w najodleglejszych zakątkach Pacyfiku: od Aleutów na północnym wschodzie po Wyspy Salomona na południowym wschodzie, od Kurylów na północnym zachodzie, bo Malaje na południowym zachodzie. Mimo początkowych nadziei pokładanych w tej koncepcji pływakowe myśliwce dość szybko okazały się być deklasowane przez nowsze myśliwce Aliantów i od wiosny 1943 roku zaczęły być relegowane do mniej strategicznych obszarów działania. Jednym z nich była obrona Holenderskich Indii Wschodnich, a dokładniej ich wschodniego akwenu Morza Arafura, gdzie Japończycy nie posiadali stałych lotnisk, a gdzie coraz częściej zapuszczały się samoloty RAAF i USAAF stacjonujące w Australii. Obronę tego rejonu powierzono 934 Kôkûtaï wyposażonemu w całości w wodnosamoloty Aichi E13A1, Mitsubishi F1M2 i Mitsubishi A6M2-N. Piloci 934 Kôkûtaï odnieśli najwięcej zwycięstw spośród wszystkich pilotów “Rufe”. Aż pięciu z nich osiągnęło status asa myśliwskiego (choć bardziej w japońskim rozumieniu tego pojęcia). W niniejszym artykule opisuję ich działania i liczne potyczki z Beaufighterami, Hudsonami, Liberatorami, Catalinami, a nawet Spitfirami RAAF.

Read More
Pojazdy wojskowe
Tomasz Gronczewski

Matilda II Mark II, 7 RTR, czołg dowódcy szwadronu „D” maj. Kennetha P. Harrisa (Tamiya 1/48)

I Szczęsny i Witek od dawna kusili mnie, żeby wrócić do budowania czołgów i pojazdów w skali 1/48. Ostatni raz coś z gąsienicami robiłem jakieś 20 lat temu. No i w tym roku po żarcie z Rakietowozem zabrałem się za model czołgu. Wybór padł na Matildę II z Tamiyi z Afryki Północnej w słynnym kamuflażu Cauntera. To konkretne malowanie pochodzi z pierwszej ofensywy alianckiej w II wojnie światowej – operacji Compass. 7 grudnia 1940 roku Matildy z 7 Royal Tank Regiment wykonały przełamujący atak na obozy wojsk włoskich, które wkroczyły do Egiptu i rozniosły wrogie wojska w pył. Idąca za nimi 4 Dywizja Indyjska prawie że wkroczyła na gotowe. Ta akcja pokazała, że potężnie opancerzona Matilda w starciu z włoskimi czołgami i artylerią przeciwpancerną była niepokonana. Wtedy otrzymała przydomek “Królowej Pola Walki” (“Queen of the Battlefield”). Czołg o nazwie “Glenor” lub jak twierdzi jedno ze źródeł “Glenorchy” był osobistym czołgiem dowódcy szwadronu D z 7 RTR majora Kennetha P. Harrisa. Harris prowadził atak na obóz Tummar, potem wziął udział w zdobyciu Tobruku i dowodził kontyngentem Matild, które zatrzymały pochód Rommla pod Ras-el-Medawar.

Read More
Walkaroundy samolotów
Tomasz Gronczewski

Pratt & Whitney R-1830-S3C4 Twin Wasp, Muzeum Lotnictwa w Krakowie

Walkaround czternastocylindrowego silnika Pratt & Whitney R-1830-S3C4 Twin Wasp wystawionego w Muzeum Lotnictwa w Krakowie. Silniki tego określonego typu napędzały transportowe Douglasy C-47 Skytrain (Dakota), ale inne odmiany R-1830 były instalowane w całej masie popularnych samolotów wojskowych w początku wojny, w tym na przykład Grumman F4F Wildcat, Douglas TBD Devastator, czy Consolidated B-24 Liberator.

Read More
Modele Sci-Fi
Tomasz Gronczewski

Rakietowóz, wczesna konfiguracja, Rakieton A’Tomka (PME3D 1/48)

Jedna z pierwszych stuprocentowo polskich konstrukcji pojazdu bojowego zaprojektowana i zbudowana w warunkach niedoborów gospodarki socjalistycznej w roku 1969. Chodzi oczywiście o kultowy już Rakietowóz, który powstał jako autorska koncepcja A’Tomka. Rakietowóz miał zapewnić przewagę taktyczną drużyny A’Tomka w starciach z wojskiem Lulasia. W rzeczywistości przyczynił się do całkowitej zmiany koncepcji operacyjnej rozwinięcia własnych sił na polu walki. Zbudowany wspólnie przez A’Tomka, Romka i Tytusa przeszedł pomyślnie testy na podwórzu i, mimo wykrycia i sfotografowania przez agenta wojska Lulasia, w sposób definitywny rozstrzygnął słynną Bitwę koło Pagórka opisaną na stronach 19 i 20 Księgi IV “Tytusa Romka i A’Tomka”.
Mimo, że od konstrukcji Rakietowozu minęło już 54 lata, to do dzisiaj nie doczekaliśmy się poprawnego modelu tego pojazdu w skali 1/48. Na szczęście technologia druku 3D pozwala wreszcie na zapełnienie tej bolesnej luki w modelarskiej kolekcji słynnych polskich pojazdów wojskowych.
Model Rakietowozu postanowiłem wykonać w początkowej, najbogaciej wyposażonej konfiguracji. Szczegóły dotyczące drugiej konfiguracji, którą znamy z manewrów podwórkowych i trzeciej, ostatniej znanej, z bitwy z wojskiem Lulasia przy pagórku opisuję w tym artykule.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

A6M2b Zero Model 21, Akagi Kōkutai, Masao Taniguchi (Eduard 1/48)

W 2021 roku Eduard zaskoczył nas doniesieniami o nowych modelach Mitsubishi A6M Zero i Grumman F4F Wildcat. Bardzo mnie to ucieszyło. Od czasu obejrzenia filmów Tora Tora Tora i Midway w dzieciństwie pasjonowały mnie walki lotniskowców na Pacyfiku i pojawienie się na rynku modeli wykonanych zgodnie z najnowszymi standardami to było to, co niedźwiadki lubią najbardziej. Na początek na warsztat poszło Zero, a konkretnie A6M2b Zero model 21. Jako że lubię robić modele samolotów asów na początku pomyślałem o malowaniu Saburo Sakai czy Hiroyoshi Nishizawy, ale szybko zmieniłem zdanie. W końcu nie po to moimi głębokimi inspiracjami były filmy o działaniach lotniskowców, żebym teraz robił model samolotu jakiegoś szczura lądowego. No i mój wybór padł na Masao Taniguchiego, który przynajmniej kilka ze swoich 14 zwycięstw uzyskał walcząc z pokładu lotniskowca Akagi. Budowa tego modelu była samą frajdą, choć “moim zdaniem, według mnie, kilka niedociągnięć jest”. W tej relacji z budowy staram się wskazać na co zwrócić uwagę przy budowie Zera 21 z Eduarda, a także zwyczajowo podpinam pliki z wzorami oznakowania i częściami zaprojektowanymi do druku 3D, których użyłem w tym modelu.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Masao Taniguchi – zabójca Devastatorów Waldrona

Masao Taniguchi nie należy do najbardziej znanych asów marynarki japońskiej. To jeden z pilotów, którzy zakończyli szkolenie w 1940 roku i nie mieli szans na zbieranie szlifów w wojnie japońsko – chińskiej. Jednak w II wojnie światowej walczył od samego początku uczestnicząc w pierwszej fali ataku na Pearl Harbor jako pilot Akagi Kōkutai, Uczestniczył potem we wszystkich walkach, które stoczył ten lotniskowiec, z kulminacyjną Bitwą o Midway włącznie. To on był jednym z tych pilotów Zer, którzy unicestwili dywizjon torpedowy Devastatorów Johna Waldrona. W tej walce zgłosił zestrzelenie trzech TBD. Potem startując z pokładu Shōkaku wziął udział we wszystkich kluczowych bitwach w rejonie Wysp Salomona. Po Bitwie koło wysp Santa Cruz został przeniesiony do jednostek bazujących na lądzie. Walczył nad Kalkutą, nad Rabaulem, nad Trukiem, nad Peleliu, nad Filipinami. Podczas walki nad atolem Truk najprawdopodobniej skrzyżował szpady z Alexem Vraciu. W kampanii filipińskiej został ciężko ranny i ewakuowany do Japonii. Prawdopodobnie to ocaliło mu życie. Przeżył wojnę mając na koncie 14 zwycięstw powietrznych.
Informacje o Taniguchim są niestety szczątkowe. Rekonstrukcja jego losów oparta jest w dużej mierze o wyrywkowe informacje o jego udziale w tej, czy innej misji, które są rozsiane w wielu miejscach. Z drugiej strony te misje były wykonywane podczas najważniejszych starć na Pacyfiku i Oceanie Indyjskim. Dlatego w tym artykule działania Taniguchiego opisane są na tle szerszego kontekstu działań jego jednostek bojowych.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vb Trop, 52 FG, Tunezja, Sylvan Feld (Eduard 1/48)

Czwartego Spitfire z tegorocznej serii zrobiłem w malowaniu Sylvana Felda – amerykańskiego asa z 52 Fighter Group odnoszącego swoje sukcesy nad Tunezją w 1943 roku. Na wczesnym etapie wojny amerykańskie grupy myśliwskie walczące w Europie i Afryce powszechnie korzystały z brytyjskich Spitfirów. W Europie mały zasięg tych myśliwców uniemożliwiał eskortowanie Latających Fortec i Liberatorów w nalotach strategicznych na Niemcy. Jednak chwilę chwały amerykańskie Spitfiry przeżyły podczas kampanii w Afryce i we Włoszech. I tam właśnie Sylvan Feld uzyskał dziewięć zwycięstw powietrznych, czyli więcej niż jakikolwiek inny pilot Spitfira w USAAF. Feld był pochodzenia żydowskiego i cała jego rodzina czuła się Żydami. Był on więc jednocześnie prawdopodobnie najskuteczniejszym asem drugiej wojny światowej tej narodowości. Jego osobisty samolot – Spitfire Mk.Vb Trop ES276 jest znany z trzech zdjęć i jak to często bywa, jest sporo niejasności w jego malowaniu. Opisuję je w tej relacji z budowy.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Zlín Z-126, Aeroklub Kunovice (Eduard 1/48)

Po serii Mustangów, Hellcatów i Spitfirów przetykanych równie popularnym Lightningiem i Tempestem zapragnąłem zrobić coś zupełnie innego. A może jakiś cywilny samolot? Ostatni cywil, jakiego sklejałem pochodził jeszcze ze stajni VEB Plasticard. Tak, młody to ja już nie jestem :). A ostatnimi czasy Eduard kusi całą seryjką modeli ich kultowych Zlínów serii Z-x26. Ale tak naprawdę do zrobienia Zlína namówił mnie ostatecznie Czarek Bartnicki, który w dodatku przesłał mi prezent w postaci pudełka Dual Packa z dwoma Zlínami Z-126. Model Zlína skleja się wybornie, choć oczywiście na parę miejsc warto zwrócić uwagę, o czym oczywiście piszę w tej relacji. Właściwie jedynym wyzwaniem są malowania, które są tyleż atrakcyjne, co trudne do wykonania przez modelarza, który kilkadziesiąt lat malował nieforemne plamy kamuflażowe :).

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vb Trop, 92 Sqn, Tunezja, Neville Duke (Eduard 1/48)

Mój trzeci Spitfire Mk.V z Eduarda musiał być w malowaniu Neville Duka. Zawsze podobał mi się ten samolot w pustynnym kamuflażu z ciemniejszymi literami kodowymi i jaśniejszą literą indywidualną. No i sam Neville Duke był jednym z najskutecznieszych asów RAF. Samolot o numerze ER220 był pierwszym z serii trzech osobistych Spitfirów Mk.V Nevilla Duka które oznakowano literami QJ-R. I to właśnie ta maszyna jest najlepiej obfotografowana spośród całej trójki.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Neville Duke – as przestworzy i pilot doświadczalny

Jednym z najsłynniejszych pilotów doświadczalnych w historii był Chuck Yeager, amerykański as z 11,5 zwycięstwami, który 14 października 1947 przekroczył barierę dźwięku. To przyćmiło osiągnięcie jego brytyjskiego kolegi Neville Duka, który prawie dokładnie rok wcześniej jako pierwszy człowiek przekroczył magiczną barierę prędkości 1000km/h. Duke był przeciwieństwem Yeagera. Był skromnym, małomównym angielskim gentelmanem, który bez oporów potrafił pisać o swoich błędach i słabościach. A był przy tym jednym z najskuteczniejszych brytyjskich pilotów II wojny światowej. Zestrzelił 27 samolotów indywidualnie i dwa zespołowo (razem 27,833 zwycięstwa). Walczył najpierw nad Kanałem La Manche na Spitfirach, potem na Tomahawkach w Afryce i w końcu na Spitfirach w Afryce i we Włoszech. Zakończył wojnę nie tylko jako jeden z najlepszych asów RAF, ale też jako pilot, który osiągnął największą ilość zestrzeleń na Spitfirach w Afryce i we Włoszech.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.Vc Trop, 54 Sqn, Darwin, Eric M. Gibbs (Eduard 1/48)

Australijski Spitfire z obrony Darwina to jeden z żelaznych tematów modelarskich. Jak można oprzeć się zrobieniu tego myśliwca w ciemnym australijskim kamuflażu, kiedy Eduard ułatwił to wydając wreszcie mainstreamowy model Spitfira w wersji Mk.VC. Moja słabość do robienia modeli w malowaniach znanych pilotów i asów skłaniała mnie do wyboru albo czołowego asa tej kampanii Clive Caldwella, albo drugiego w rankingu dowódcy brytyjskiego 54 dywizjonu Erica Gibbsa. Jako że malowanie Caldwella planuję na model Tomahawka, to mój wybór padł w tym przypadku na Gibbsa. Przygotowując się do robienia tego modelu przeczytałem parę książek i przeanalizowałem wiele zdjęć. Okazało się, że Gibbs choć bardzo sprawny i doświadczony dowódca, najprawdopodobniej nie zestrzelił tak naprawdę żadnego samolotu, a malowanie jego Spitfire nie jest takie oczywiste. Zagadki, niepewność i propagandowa ściema. Cóż może być piękniejszego dla modelarza, który lubi ciekawe tematy?

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Spitfiry nad Darwinem

Darwin, stolica Terytorium Północno-Zachodniego Australii jest najbardziej na północ położonym znaczącym miastem na tym kontynencie. Przez niemal dwa lata – od lutego 1942 do listopada 1943 – Darwin był bombardowany przez japońskie lotnictwo. W pierwszym roku jedyną obronę Darwina zapewniała amerykańska 49 Fighter Group. W drugim roku do obrony okolic Darwina ściągnięto trzy dywizjony Spitfirów tworzące 1 Fighter Wing RAAF. Historia walk Spitfirów z Zerami i “Betty” budzi emocje od lat 70 ubiegłego wieku, kiedy to brytyjski historyk Christopher Shores zweryfikował dokumenty obu walczących stron i odbrązowił faktyczne efekty tych zmagań. Po bliższym przyjrzeniu się historii walk o Darwin chciałoby się opatrzyć ten artykuł tytułem “Katastrofa nad Darwinem”, ale to byłby po prostu click-bait.
Cała ta historia pokazuje, jak ciężko oceniać najbardziej zdawać by się mogło oczywiste wydarzenia historyczne. Japończycy byli przekonani, że wygrywali, ale przegrali. Australijczycy mieli wrażenie, że wygrywali, ale przegrywali, a w sumie i tak wygrali. Sprawa się komplikuje jeszcze bardziej, gdy się dojdzie do wniosku, że ta kampania w sumie nie miała większego sensu i strategicznego znaczenia. I dziś tylko jedna grupa może docenić w pełni ten epizod – modelarze.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Spitfire Mk.VB Trop, 249 Sqn, Malta, George „Screwball” Beurling (Eduard 1/48)

Czekałem, czekałem i się doczekałem. Od kilku lat Eduard wydaje różne wersje Spitfirów w 1/48, a ja ciągle wypatrywałem wersji Mk.V. A jak już wreszcie kupiłem pierwsze pudło Mk.V, jakie się pojawiło, to musiałem koniecznie zrobić model w malowaniu najskuteczniejszego asa broniącego Malty – George „Screwballa” Beurlinga. „Screwball” latał i zwyciężał na różnych Spitfirach, głównie na ikonicznych dla Malty Spitfirach Mk.Vc. Ale to ten Spitfire Mk.Vb Trop o numerze EP706 był jego pierwszym „osobistym” samolotem.
Model Eduarda jest bardzo dobry, ale i tak ten blog przekształcił się w dziennik projektanta i drukarza 3D. Cóż… znak czasów…

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hawker Tempest, 274 Sqn., David C. Fairbanks (Eduard 1/48)

To moje drugie poodejście do Tempesta Mk.V Davida Fairbanksa. Pierwsze popełniłem ponad 20 lat temu sklejając starszego Tempesta z Eduarda. Tamten model mi się od początku nie podobał i nie przetrwał do dziś. Teraz chyba jest lepiej. Nowy model Eduarda wygląda bardziej jak Tempest, ma piękną fakturę i składa się całkiem nieźle, mimo paru problemów z rozwiązaniami technologicznymi zastosowanymi przez Edka.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

„Terror Renu”, czyli David C. „Foob” Fairbanks

Hawkery Tempesty stały się w ostatnim półroczu wojny prawdziwymi królami przestworzy nad dogorywającą III Rzeszą. Kilku pilotów RAF i RNZAF uzyskało na tych samolotach status asa. Pierwszym, który tego dokonał nie był jednak wcale Brytyjczyk, a Amerykanin David Charles „Foob” Fairbanks. Jak by tego było mało, „Foob” okazał się najskuteczniejszym tempestowym asem, najskuteczniejszym pilotem RAF w ostatnim etapie wojny i pierwszym pilotem alianckim, który zestrzelił odrzutowego Arado Ar-234.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

P-38G-13-LO, 339 Fighter Squadron, 347 Fighter Group, Murray Shubin (Tamiya 1/48)

Wreszcie udało mi się zrobić kultowy już model P-38G z Tamiyi. Jest to arcydzieło inżynierii modelarskiej, choć nie jest wolne od wad. Sklejanie do to wielka frajda i chyba po raz pierwszy zrezygnowałem z pewnych dodatków modelarskich w trakcie klejenia pozostając przy oryginalnych częściach Tamiyi.
Model przedstawia dość znany samolot o nazwie „Oriole”, który był osobistą maszyną czołowego asa 13 Air Force na Guadalcanalu Murraya Shubina.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Murray Joseph Shubin – as z Wysp Salomona

Murray Shubin był pilotem Lightningów w 339 Fighter Squadron na Guadalcanalu. Jednostka ta wsławiła się strąceniem Mitsubishi „Betty” z admirałem Yamamoto na pokładzie. Shubin nie uczestniczył jednak w tym locie. Zasłynął za to jako pierwszy pilot 13 Air Force, który zestrzelił pięć samolotów japońskich w jednym locie. Potem odznaczył się jako pierwszy pilot 13 AF, który osiągnął dwucyfrowy wynik zwycięstw powietrznych i przez parę miesięcy był czołowym asem tej formacji z 11 zwycięstwami na koncie.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

Hellcat Mk.II, 1844 Sqn FAA(?), HMS Indomitable, (Eduard 1/48)

A miało być tak pięknie. Miałem zrobić model samolotu najskuteczniejszego pilota Fleet Air Arm na Hellcatach Edwarda T. Wilsona. Wilson pochodził z RPA i służył w South African Naval Force, po czym przeszedł do Fleet Air Arm i odbył turę bojową na lotniskowcu HMS Indomitable na Oceanie Indyjskim i na Pacyfiku od jesieni 1944 do lata 1945 w składzie 1844 dywizjonu FAA. Zestrzelił 3 samoloty japońskie indywidualnie i 4 zespołowo (w ułamkach to 4.833 zwycięstwa). Według jednych metod naliczania zwycięstw był więc asem, a według innych do tego tytułu zabrakło mu 1/6 zwycięstwa. Malowanie Hellcata Mk.II o numerze JX886 zostało opublikowane w Osprey Aircraft of the Aces 75 „Royal Navy Aces of World War 2” autorstwa Andrewa Thomasa. Gdzie więc problem? Odpowiedź w artykule.

Read More
Artukuły historyczne
Tomasz Gronczewski

Bitwa o Leyte

Bitwa o Leyte była wielką bitwą powietrzno morską wokół amerykańskiego przyczółka na Wyspie Leyte w Filipinach. Złożył sie na nią szereg epickich starć japońsko – amerykańskich toczonych od 23 października do 25 października 1944. Bitwa była ostatnią nadzieją Japończyków na powstrzymanie amerykańskiej kontrofensywy na Pacyfiku i wynegocjowanie znośnych warunków pokoju. Oszukańcze manewry, całe floty rzucone na pewną śmierć jako przynęty, zmasowane ataki lotnicze, podstępne łowy okrętów podwodnych, piloci samobójcy, heroiczna walka lotniskowców eskortowych z wrogimi pancernikami, szaleńcza odwaga, mgła wojny i katastrofalne błędy dowódców po obu stronach. Tym była bitwa, która złamała ostatecznie potęgę japońskiej floty.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

F6F-3, VF-16, USS Lexington, Alexander Vraciu (Eduard 1/48)

Drugi Hellcat, którego zrobiłem w tym roku. Tym razem kolejny klasyk, czyli F6F-3 Alexa Vraciu z VF-16 z USS Lexington w malowaniu zaraz po Bitwie na Morzu Filipińskim, czyli „Wielkim Polowaniu na Indyki”. Wtedy Vraciu z 19 zwycięstwami stał się najskuteczniejszym pilotem US Navy. W dodatku w pierwszym dniu bitwy zestrzelił 6 samolotów japońskich w jednym locie, jako pierwszy pilot marynarki. Nie dostał za to Medalu Honoru chyba tylko dlatego, że był z pochodzenia Rumunem.
W modelu wykorzystałem sporo części drukowanych na drukarce 3D. Linki do modeli 3D, które opracowałem, są w artykule.

Read More
Modele samolotów
Tomasz Gronczewski

F6F-5, CAG-15, USS Essex, David McCampbell (Eduard 1/48)

Po nieudanym podejściu do zrobienia Ki-43 z Hasegawy postanowiłem, że wyciągnę z szafy coś prostego, co można zrobić prosto z pudła jako model “terapeutyczny”. Jako, że ostatnio naczytałem się książek o wojnie na Pacyfiku, mój wzrok padł na Hellcaty Eduarda zamelinowane w szafie z pudełkami. Kiedyś, ponad 15 lat temu, zrobiłem pierwszego Hellcata z Eduarda i byłem nim zachwycony. Składał się jak klocki Lego, miał niezłe detale, po prostu idealny rekreacyjny model. Tak więc po latach chciałem powtórzyć radosną przygodę z zamiarem wykorzystania tylko jednego żywicznego zamiennika – żywicznego fotela z SBS models.
Nie przypuszczałem wtedy, że właśnie zaczynam dłuuugą modelarską wyprawę.

Read More
Modele samolotów
Artur Gołębiewski

Jugosłowiański Blenheim

Mam w swojej kolekcji modele praktycznie wszystkich krajów w Europie i wielu poza nią ale tak się składało że do tej pory nie miałem nic z Jugosławii. W tą 80tą rocznicę inwazji Niemiec na Jugosławię chciałem coś podrzucić do galerii żeby w tak skromny sposób podkreślić tą datę.
Oczywiście jak zawsze nie małą rolę w tej decyzji odegrała książka i to ona właściwie zdecydowała jaki temat wybrałem na swój Jugosłowiański model.

Read More